Nederland staat wereldwijd bekend om zijn waterbeheer. Toch voldoet nog geen enkel Nederlands water volledig aan alle normen van de Kaderrichtlijn Water. Hoe kan dat, terwijl circa 83 procent van de afzonderlijke doelen inmiddels is bereikt? En wat moeten overheden, waterschappen en andere waterprofessionals nog doen richting 2027?
De Kaderrichtlijn Water, meestal afgekort tot KRW, is een Europese richtlijn uit 2000. De richtlijn moet de kwaliteit van watersystemen in Europa beschermen en verbeteren. Schoon water is namelijk belangrijk voor drinkwater, natuur, recreatie, landbouw en industrie. Nederland heeft de Kaderrichtlijn Water verwerkt in de Omgevingswet en het Besluit kwaliteit leefomgeving. De KRW richt zich op chemisch schoon en ecologisch gezond oppervlaktewater en grondwater. Bovendien geldt een verbeterverplichting en mogen waterlichamen niet verder achteruitgaan. Uiterlijk eind 2027 moeten de afgesproken doelen zijn bereikt. Bij oppervlaktewater wordt gekeken naar de chemische en ecologische toestand. De ecologische beoordeling omvat planten, dieren, de inrichting van het water en chemisch-fysische kenmerken. Bij grondwater spelen zowel de chemische kwaliteit als de beschikbare hoeveelheid een rol. De precieze doelen verschillen daarom per type water en per gebied.
Nederland telt ongeveer 750 oppervlaktewaterlichamen en 23 grondwaterlichamen. Samen zijn deze goed voor circa 100.000 afzonderlijke KRW-doelen. Een waterlichaam voldoet pas volledig wanneer alle relevante stoffen en parameters op orde zijn. Door deze zogenoemde ‘one out, all out’-systematiek kan één onvoldoende onderdeel het totaaloordeel bepalen. De waterkwaliteit is op verschillende punten verbeterd, maar belangrijke problemen blijven bestaan. Concentraties van stikstof en fosfor liggen bijvoorbeeld nog regelmatig boven de norm. Deze nutriënten kunnen algengroei, verlies van biodiversiteit en geurhinder veroorzaken. Ook kunnen verontreinigingen de inname van water voor drinkwaterproductie tijdelijk beperken. Daarnaast hebben waterbeheerders te maken met schadelijke chemische stoffen, een onnatuurlijke inrichting van watersystemen en uitheemse soorten. Droogte, extreme neerslag en andere gevolgen van klimaatverandering maken de opgave nog complexer. Waterkwaliteit staat daardoor niet los van waterbeschikbaarheid, ruimtelijke inrichting en natuurbeheer.
Uit de tussenevaluatie van de KRW blijkt dat Nederland nog niet op koers ligt om alle doelen te halen. Een eerste voorwaarde is dat alle eerder afgesproken maatregelen daadwerkelijk en tijdig worden uitgevoerd. Daarnaast zijn extra maatregelen nodig om vooral nutriënten en chemische stoffen verder terug te dringen. Van de 122 stoffen waarvoor in oppervlaktewater KRW-normen gelden, overschrijden 42 stoffen in veel waterlichamen de norm. Voor 30 van deze stoffen moet uiterlijk in 2027 aan de geldende normen worden voldaan. Het gaat onder meer om gewasbeschermingsmiddelen, biociden, diergeneesmiddelen, metalen en industriechemicaliën. Tegelijkertijd ontstaan nieuwe uitdagingen. Denk aan nieuwe schadelijke stoffen, toenemende klimaateffecten en exoten zoals de Amerikaanse rivierkreeft. Het behalen van doelen in 2027 betekent daarom niet dat het werk daarna klaar is. Ook na deze deadline blijft structurele inzet nodig om de waterkwaliteit te behouden en verder te verbeteren.
De minister van Infrastructuur en Waterstaat is systeemverantwoordelijk voor de Nederlandse uitvoering van de Kaderrichtlijn Water. De praktische verantwoordelijkheid ligt echter bij meerdere overheden en waterbeheerders. Zij werken samen binnen de internationale stroomgebieden van de Rijn, Maas, Schelde en Eems. Rijkswaterstaat beheert de grote wateren, terwijl waterschappen verantwoordelijk zijn voor veel regionale wateren. Provincies hebben taken rondom grondwater en gemeenten zorgen onder meer voor riolering en de afvoer van regenwater. Door deze verdeling kan geen enkele organisatie de KRW-opgave zelfstandig oplossen. De samenwerking moet bovendien verder reiken dan de traditionele watersector. Maatregelen rondom landbouw, industrie, ruimtelijke ordening, natuur en vergunningverlening beïnvloeden eveneens de waterkwaliteit. Het bereiken van de KRW-doelen vraagt daarom om samenhangend beleid én duidelijke afspraken over uitvoering.
Rijk en regio zijn in 2023 gestart met het KRW-impulsprogramma. Binnen dit programma werken het Rijk, provincies, waterschappen en andere betrokken partijen samen aan versnelling. Het programma richt zich zowel op de uitvoering van maatregelen als op regelgeving, monitoring en juridische voorbereiding. De belangrijkste onderdelen zijn:
Het programma bereidt overheden ook voor op de situatie waarin bepaalde doelen niet tijdig worden bereikt. Eventuele uitzonderingen moeten juridisch goed worden gemotiveerd. Daarnaast moeten overheden rekening houden met mogelijke procedures wanneer besluiten of maatregelen niet aan de KRW-verplichtingen voldoen.
De KRW is meer dan een afzonderlijk dossier voor waterkwaliteit. De richtlijn raakt ook vergunningverlening, ruimtelijke ordening, de Omgevingswet, waterbeheerprogramma’s en bestuurlijke samenwerking. Professionals moeten daarom begrijpen hoe Europese doelen, nationale regelgeving en regionale maatregelen met elkaar samenhangen. Dat vraagt om inzicht in de verschillende watersystemen, verantwoordelijkheden en belangen binnen de watersector. Beleidsmedewerkers, juristen, projectleiders en adviseurs moeten bovendien kunnen beoordelen welke gevolgen beleid of activiteiten voor water hebben. Alleen dan kunnen zij als volwaardige gesprekspartner bijdragen aan uitvoerbare en juridisch houdbare oplossingen.
Wil jij de Kaderrichtlijn Water beter kunnen plaatsen binnen het bredere Nederlandse waterbeheer? Meld je dan aan voor de opleiding Actueel inzicht in waterbeheer en -beleid van SBO. In vijf lesdagen krijg je inzicht in watermanagement, de waterketen, waterveiligheid, beleid, regelgeving, ruimtelijke ordening en de belangrijkste spelers in de watersector. Je werkt met praktijkvoorbeelden en krijgt concrete handvatten om nieuwe kennis binnen jouw organisatie toe te passen. Zo begrijp je niet alleen wat de KRW vraagt, maar ook hoe beleid, regelgeving en uitvoering elkaar beïnvloeden. Vraag de brochure aan voor het volledige programma. De opleiding is eveneens op maat te volgen als Incompany-traject.
Altijd op de hoogte blijven?
Ontvang exclusieve tips en trends direct in je inbox.
