Nederland wil in 2050 volledig aardgasvrij zijn. Dat betekent dat bestaande woningen en gebouwen stap voor stap moeten overstappen op duurzame warmtebronnen zoals warmtenetten, warmtepompen of groene gassen. Maar in de praktijk blijkt dat er geen standaardoplossing bestaat die overal werkt. Elke wijk, elk gebouw en elke doelgroep vraagt om een andere aanpak.
In deze blog worden de belangrijkste oplossingen voor aardgasvrij maken van bestaande gebouwen besproken, inclusief voorwaarden voor succes en de nadelen van elke oplossing.
Het aardgasvrij maken van bestaande gebouwen is geen puur technische opgave. Het is vooral een combinatie van technische, financiële, juridische en sociale uitdagingen.
Belangrijke realiteit:
De overheid wil dat in 2050 alle gebouwen duurzame warmte gebruiken, met onder andere warmtenetten en warmtepompen als belangrijkste oplossingen.
Wat is een warmtenet?
Een warmtenet is een infrastructuur van leidingen die warm water door een wijk transporteert om huizen te verwarmen. De warmte kan komen uit:
Het werkt als een collectieve verwarmingsinstallatie voor een hele wijk.
Voordelen van warmtenetten
Onderzoek laat zien dat warmtenetten in 1 tot 2,5 miljoen woningen de goedkoopste oplossing kunnen zijn voor de samenleving als geheel.
Nadelen van warmtenetten
Daarnaast is het een financieel vraagstuk: zonder voldoende deelnemers is een warmtenet niet rendabel.
Wat is een warmtepomp?
Een warmtepomp gebruikt elektriciteit om warmte uit lucht, water of bodem te halen en verwarmt daarmee de woning.
Er zijn drie varianten:
Warmtepompen zijn vooral geschikt voor goed geïsoleerde woningen.
Voordelen van warmtepompen
Een hybride warmtepomp kan 55–80% gas besparen en is vaak een tussenstap richting aardgasvrij.
Nadelen van warmtepompen
Warmtepompen kunnen ook werken bij hogere temperatuurverwarming of in slecht geïsoleerde gebouwen, maar dit leidt tot een hoger elektriciteitsverbruik (lagere COP/efficiëntie). In het geval van slecht geïsoleerde gebouwen zullen ze simpelweg veel draaiuren moeten maken om het warmteverlies te compenseren. In beide gevallen stijgen de kosten flink. Om dat te voorkomen, is het standaardadvies om ten minste enige isolatie aan te brengen bij overstap op een warmtepomp.
Wat is groen gas?
Groen gas is een verzamelnaam voor verschillende duurzame gassen. Soms bedoelt men hiermee ‘groen aardgas’ (bijv. uit vergisting of vergassing), maar in andere context gaat het om waterstof of andere vormen van duurzaam gas. Let op: een gasnet kan slechts één soort gas tegelijk vervoeren; een wijk kan dus niet tegelijk ‘groen aardgas’ en ‘waterstof’ via hetzelfde net gebruiken.
Dit kan een oplossing zijn voor:
Andere belangrijke oplossing: isolatie
Isolatie is geen warmtebron, maar wel de basis van elke aanpak.
Waarom isolatie cruciaal is:
In vrijwel alle scenario’s is isoleren de eerste stap richting aardgasvrij.
Dus eerst kijken naar:
– type gebouw
– isolatieniveau
– warmtevraag
– beschikbare ruimte
– infrastructuur
Daarna pas kiezen voor een oplossing.
Belangrijk:
– lage kosten voor bewoners
– duidelijk verdienmodel
– subsidies of ondersteuning
– transparante tarieven
Maar: een niet-sluitende businesscase voor een warmtebedrijf is geen kwestie van weerstand, maar geeft aan dat niemand erin wil investeren – dan gaat het project simpelweg niet door.
Vooral bij warmtenetten geldt:
– hoe groter het gebied
– hoe lager de kosten per woning
– hoe beter het systeem werkt
Een enkele straat aansluiten is meestal niet rendabel.
– gemeente
– woningcorporaties
– bewoners
– netbeheerders
– energiebedrijven
Vooral bewonersparticipatie is cruciaal.
Mensen willen weten:
– wat kost het mij?
– wat levert het op?
– wat verandert er in mijn huis?
Als dit niet duidelijk is, loopt het project vast.
– wat een warmtepomp doet
– hoe een warmtenet werkt
– wat hun rol is
– wat de planning is
Transparantie voorkomt weerstand.
Er bestaat geen standaardoplossing.
Voorbeelden:
De beste aanpak is dus: wijkgericht werken.
Het aardgasvrij maken van bestaande gebouwen vraagt om een slimme combinatie van oplossingen.
Warmtenettenen warmtepompen hebben hun rol, maar ook duidelijke nadelen.
Succes hangt af van vijf voorwaarden:
Er zijn uiteraard nog meer randvoorwaarden te bedenken, maar deze vijf zijn in de praktijk vaak het belangrijkst voor een succesvolle start.
De belangrijkste les is dat aardgasvrij maken geen techniekproject is, maar een samenwerkingsproject tussen overheid, bedrijven en bewoners.
Alleen met maatwerk per wijk kan de energietransitie in bestaande gebouwen echt slagen.
Meer weten over wat voor elke situatie de juiste keuze en het juiste plan is?
Schrijf je dan in voor de opleiding Verduurzamen van Vastgoed.
Dit blog is tot stand gekomen met hulp van Christiaan van Soest van Greenvis. Hij is docent in de opleiding.
Altijd op de hoogte blijven?
Ontvang exclusieve tips en trends direct in je inbox.
