De Noordzee is niet alleen een logistieke snelweg of een energiehub. Het is een kwetsbaar knooppunt geworden, waar fysieke en digitale dreiging samenkomen. “Onze grootste kwetsbaarheid zit in het onderschatten van onze kwetsbaarheid.”
Eduard de van der Schueren is programmadirecteur Bescherming Noordzee Infrastructuur. Vanuit Defensie is hij gedetacheerd bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, dat drie jaar geleden de regie nam. “Het is een interdepartementaal programma waar zes departementen aan samenwerken.”
Zijn achtergrond ligt bij de marine, maar hij werkte de afgelopen tien jaar voor de luchtmacht. “Ik vloog bij de marine, om het zo maar even te zeggen.” Die combinatie van domeinen is passend, want juist dat domeinoverstijgende karakter typeert de dreiging waar Nederland nu mee te maken heeft.
Als mensen denken aan dreiging op de Noordzee, gaat het al snel over schepen die met hun anker kabels beschadigen. Eduard noemt dat expliciet, maar zet er meteen meer naast. “Dat is een vorm van dreiging. Maar we zien inmiddels meer dreigingen. Het beeld wordt breder. Schepen die drones lanceren, vliegend boven land. Mogelijk ook onderwaterdrones. En verstoring van cruciale navigatie en communicatie. Misschien komen er straks schepen die ons 5G netwerk of ons GPS netwerk verstoren. Dat is de fysieke dreiging.” Daar bovenop komt de digitale dreiging, die minstens zo reëel is. Maar Eduard vat het vooral samen als een optelsom van factoren:
“De wil van een tegenstander om iets te doen, het vermogen om het te doen, en onze eigen kwetsbaarheid en afhankelijkheid. Dat totaal, dat maakt op dit moment de Noordzee een strategisch doelwit.”
Binnen het programma gaat het over meer dan windparken en elektriciteit. “Het is meer dan alleen energie. Dan praten we over olie, gas en elektriciteit. Elektriciteit is groot, zeker gezien de Nederlandse ambitie om een groot deel van de energiebehoefte vanuit de Noordzee te halen. Het streven van het kabinet was om in 2030 75% van de energiebehoefte van Nederland van de Noordzee te halen.”
Maar minstens zo belangrijk is de onderzeese digitale ruggengraat van Europa. Eduard zegt het heel direct: “Iedereen denkt tegenwoordig dat alles mobiel is. Maar dat is echt maar een heel klein stukje. De rest gaat via kabels. Die kabels verbinden Nederland met andere Europese landen en verder. Via de Baltische Zee of via de Middellandse Zee en andere landen binnen Europa. En door het Zuid-Kanaal gaat een grote hoeveelheid kabels wat ons verbindt met het Verre Oosten.” Kort gezegd: wie de Noordzee raakt, raakt niet één sector, maar meerdere fundamenten tegelijk.
De bescherming van die infrastructuur vraagt samenwerking op meerdere lagen. Eduard begint bij de overheid zelf: “Verantwoordelijkheden liggen verspreid, dus afstemming is essentieel. En dan is er het brede veld van bedrijven: partijen die kabels hebben, gebruiken, onderhouden, of werken met pijpleidingen. Dat is best een breed speelveld.” Zijn focus ligt op de Noordzee, maar hij weet ook: het stopt niet op zee. “Die kabels komen ergens aan land en gaan dan door.”
“Onze grootste kwetsbaarheid zit in het onderschatten van onze kwetsbaarheid..”
Hij ziet nog vaak dezelfde reflex: wat kost het, wie betaalt het, wat betekent het voor de business case? En precies daar wil hij het gesprek kantelen. “Je kunt niet alleen naar de overheid kijken. Je moet echt naar ons allemaal kijken. We hebben er allemaal een aandeel in. Niet als vrijblijvende ‘bijdrage’, maar als gedeelde verantwoordelijkheid. We zijn allemaal onderdeel van die nationale veiligheid.”
Eduard verwacht niet dat een toekomstig conflict er per se uitziet als een klassieke invasie. “Ik denk dat een oorlog die we kunnen verwachten niet zal betekenen dat meteen de bommen en granaten hier in Nederland ons om de oren vliegen.” Wat hij wél reëel acht, is de hybride dreiging: sabotage en desinformatie, onder de drempel van open conflict. “Die is veel reëler en die dreiging wordt steeds groter. Daar zit ook het verraderlijke in: attributie wordt moeilijk. Dat is een kenmerk van hybride dreiging.” Hij beschrijft het als heimelijke operaties van statelijke actoren die niet-statelijke middelen gebruiken. Omgekochte mensen, ‘koperdiefschepen’, vage incidenten die net plausibel genoeg blijven.
En daardoor vervaagt de grens tussen criminaliteit, activisme, terrorisme en statelijk handelen. “Je weet niet meer of het een land is wat erachter zit of dat het gewoon een domme kapitein is geweest.”
Wat moet een bestuurder in het ecosysteem nu strategisch doen? “Niet meer zozeer: hoe kan ik bijdragen, want dan lijkt er een return of investment nodig te zijn. Maar wat is mijn rol in die nationale veiligheid en hoe kan ik daaraan bijdragen? Daar hoort een andere houding bij: proactief, niet reactief. Nadenken: wat kan er gebeuren? Hoe kan ik me daarop voorbereiden? In plaats van wachten tot er iets is.” En hij benadrukt de ketenlogica:
“De keten is zo sterk als de zwakste schakel. Iedereen is onderdeel. Iedereen is een baksteen in dat huis. Je bent niet alleen maar een lampionnetje wat we ophangen om het een beetje te versieren.”
Het programma Bescherming Noordzee Infrastructuur werkt inmiddels drie jaar, langs vijf actielijnen: governance, beeldopbouw, weerbaarheid, crisisbeheersing en samenwerking. “Wij geloven dat als je die vijf goed aanpakt, dat je dan op de volle breedte die bescherming hebt verbeterd.”
Maar er zit spanning op de continuïteit. “We doen het allemaal met incidenteel geld en met een tijdelijk programmateam.” Eduard hoopt dat het structureel belegd wordt en noemt een duidelijke stip op de horizon: “Wij streven naar de oprichting van een National Maritime Security Center, dat al die initiatieven bundelt en de samenhang ziet.”
Eduard van der Schueren spreekt hierover tijdens het Congres Bescherming Energie Systemen. Daar gaat hij dieper in op de hybride dreiging op de Noordzee en de gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheid en bedrijfsleven.
Meer informatie en aanmelden via https://www.euroforum.nl/klimaatenergie/nationaal-congres-bescherming-energiesystemen.
Altijd op de hoogte blijven?
Ontvang exclusieve tips en trends direct in je inbox.
